O sábado 27 de xuño de 2026, a aldea de Oseira, no concello de San Cristovo de Cea, foi escenario dun emotivo acto de homenaxe ás vítimas dos tráxicos sucesos acontecidos o 22 de abril de 1909. Convocada pola Asociación da Memoria da Castela Galega, a xornada reivindicativa, baixo o lema “Ofrenda floral aos mártires de Oseira”, xuntou a veciños, descendentes e persoas comprometidas coa recuperación da memoria histórica para lembrar un dos episodios máis escuros e silenciados da Galicia do século XX.
Os actos deron comezo ás doce do mediodía no adro da igrexa do mosteiro. Alí, ante os asistentes, procedeuse á lectura dos nomes das nove persoas asasinadas aquel día de 1909: María Paz Fernández, Manuela González Rodríguez, Ramón Fernández, Baltasar Fernández, Anxo Civeira Trigo, Xosé Moure Xil e Manuel González Guerra, vítimas que a historia lembra como os “mártires de Oseira”. A lectura, cargada de simbolismo, foi seguida dunha copla de cego que, en forma de cantiga popular, narraba os feitos acontecidos hai máis dun século, contribuíndo a manter viva a memoria dunha traxedia que durante décadas permaneceu no esquecemento.
Pasada a unha da tarde, a comitiva desprazouse ao cemiterio parroquial de Oseira para realizar a ofrenda floral. Alí, a carón da tumba onde repousan os restos das vítimas, os participantes renderon unha sentida homenaxe ás persoas falecidas, depositando flores como símbolo de recoñecemento e desagravio. O acto, de marcado carácter emotivo, serviu para subliñar a demanda de xustiza e memoria para aqueles que perderon a vida por defender o seu patrimonio e a súa dignidade.
A xornada concluíu cun xantar de convivio, para o cal era necesaria inscrición previa, que permitiu aos asistentes compartir impresións e reforzar os lazos comunitarios en torno á reivindicación da memoria histórica.
TEXTOS QUE SE LERON NOS ACTOS:
1) MARIA PAZ FERNANDEZ
EU SON A RAPAZA MARÍA PAZ FERNÁNDEZ, DO LUGAR DE VILAENFESTA, TEÑO 14 ANOS, ESTABA AO CARON DE ALGUNS DOS MEUS VECIÑOS, DENTRO DA IGREXA, CANDO SINTO UNHA DOR TREMENDA NO MEU BRAZO, DONDE BROTA O SANGUE, E LOGO OUTRA BALA PENÉTRAME NOS PULMÓNS E NA MIÑA ARTERIA PRINCIPAL, A AORTA. CAIGO MORTA SOBRE AS LOUSAS DO PÓRTICO DA IGREXA, QUEDANDO HIRTA.
2) RAMÓN GONZÁLEZ FERNÁNDEZ,
EU, TEÑO 15 ANOS E SON DA ALDEA DE ARDESENDE, ESTABA ENCOSTADO A PIA BASTIMAL, OS PROXECTÍS DOS MAUSERES PEGAN NAS PAREDES, MADEIRAS E FIESTRAS DA IGREXA E ENTRAN POLO MEU LOMBO, ATRAVESAN OS MEUS PULMÓNS E PERFORANME AS ARTERIAS PULMUNARES POR DIVERSOS LUGARES, E ESCORREGO CONTRA A PIA BASTIMAL ONDE PERDO A RESPIRACIÓN E FINO.
3) BALTASAR FERNANDEZ.
TEÑO 70 ANOS, SON LABREGO DA ALDEA DE SAN MARTIÑO, QUE ESTÁ A 500 METROS, POR RIBA DO MOSTEIRO DE OSEIRA, CARA O NORTE. Á MIN AS BALAS DERONME NA REXIÓN GLÚTEA E ROMPERONME A VEXIGA. CANDO OS PROXECTÍS QUEIMARON A MIÑA PEL, EU, CON OUTROS VECIÑOS ESTABAMOS ARRIMADOS AO BALDAQUINO E AS NOSAS VOCES SOABAN FORTES E CLARAS EN DEFENSA DO BALDAQUINO. FALEZO ARRIMADO AO SOCLO DO BALDAQUINO.
4) MARIA GONZÁLEZ RODRÍGUEZ
SON UNHA MOZA LABREGA, DE 25 ANOS, DO LUGAR DE BETAR. AQUEL XOVES, 22 DE ABRIL DE 1909, CON MOITÍSIMOS VECIÑOS DAS DIFERENTES ALDEAS DE OSEIRA ATEIGÁBAMOS A IGREXA PARA IMPEDIR O DERRUBE DO BALDAQUINO, FALABA CON UNHA VECIÑA DA MIÑA PREÑEZ CANDO DE SÓCATO SENTIN UNHA PINCHOADA, E CAÍN MORTA, PEGADA A COLUMNA DO BALDAQUINO. AS BALAS CRUZARON O MEU ÚTERO E RACHARON A MIÑA VEXIGA. MAS OS NOSOS GRITOS, RESOARAN ETERNAMENTE NO VAL DE OSEIRA E NA MARTIÑA, A NOSO SANGUE ALIMENTARA A MULLERES E HOMES QUE LOITEN POR NON ESQUECER O QUE NOS FIXERON E PROCLAMEN SEMPRE XUSTIZA PARA OS MASACRADOS..
5) ANGEL CIBEIRA TRIGO
EU SON UN TRABALLADOR DO COMPO, DA ALDEA DE MIRALLOS, TEÑO 59 ANOS ESTOU VÍUVO, E NO MOMENTO DA MIÑA MORTE, POLOS FERROS DISPARADOS POLOS RIFLES NAS MANS DA GARDA CIVIL, TIÑA FILLOS E NETOS. AS BALAS CINIAN SOBRE NÓS, GAVELAS DELAS BATERON NOS MEUS BRAZOS E ANTEBRAZOS, DISPARADAD POLOS RIFLES CON GRAN POTENCIAL LESIVO E AMPLO DIÁMETRO DE CAVIDADE, O QUE ME OCASIONA UN DERRAMENTO DE SANGUE TERMINAL. SOMOS MASACRADOS POR PURO AMOR AO BALDAQUINO, POLOS TORTURADORES.
6) MANUEL GONZALEZ GUERRA
EU SON DA ASPERA, UNHA ALDEA MUI PERTO DO MOSTEIRO DE OSEIRA, TEÑO 35 ANOS E SON LABREGO, ESTOU CASADO E TEÑO 4 FILLOS. EU COMO CENTOS DE VECIÑOS, ESTAMOS NA IGREXA PARA PROTEXER O BALDAQUINO. ESTAMOS FECHADOS NA IGREXA E MOI CALMOSOS. FORA DA IGREXA OUVIMOS O CORNETIN DE CARGA, ORDEADA POLO TENIENTIÑO SALINAS, E AVISTO POLA FIESTRA DA IGREXA UN FUSIL FUMEANTE E SENTO UN MAZAZO NA ÓRBITA ESQUERDA E NO NARIZ, O PROXECTIL VOAME A CAIXA ÓSEA E O CEREBRO POR COMPLETO.
7) JOSÉ MOURE GIL
SON UN LABREGO DE SAN MARTIÑO, TEÑO 60 ANOS E SETE FILLOS. EU ESTABA CON MOITOS VECIÑOS NO INTERIOR DA IGREXA, PERTO DO BALDAQUINO, PARA PROTEXELO DO DERRUBE QUE TIÑA MANDADO O BISPO ILUNDAIN CO APOIO DO GOBERNADOR CIVIL, BUENA ESPERANZA. A NOSA PROCLAMA ERA QUE O BALDAQUINO NON SAIA DA IGREXA. AS BALAS QUE SAEN A ALTA VELOCIDADE DO MAÚSERES GOLPEARONME NO PEITO, NO EPIGÁSTRICO E TRONZÁME A VEXIGA, AMAIS DE OUTROS PROXECTÍS QUE ME DESTROZAN AS NADEGAS, FENEZO AO MOMENTO.
8) RAMÓN FERNÁNDEZ ÁLVAREZ.
SON DO LUGAR DE TANXIL, LABREGO E TEÑO 40 ANOS. TEÑO MULLER E 4 FILLOS. VEXO MOITOS FERIDOS E ATE ALGUNS XA MORTOS, ESPARCIDOS POLAS LOUSAS DA IGREXA, SANGUE DERRAMADO POLO CHAN QUE XEA O MEU PENSAMENTO. OS 5 CARTUCHOS DO MAÚSER PERFORAN AS MIÑAS COSTAS, DESPRAZANME E ATINXEN O MEU CORAZÓN, E TOMBO BRUCAMENTE SOBRE OS PES DO DOURADO BALDAQUINO.
9) MARÍA FERNÁNDEZ GONZÁLEZ.
TEÑO 48 ANOS E SON DE TANXIL, SON UNHA TRABALLADORA DO CAMPO. EU ESTABA AO LADO DE RAMÓN, O MEU VECIÑO CANDO FUN BALEADA POR BALAS DE 7MM DISPARADAS A UNHA VELOCIDADE DE 710 M/S. A CONVULSION DO MEU CORPOR DEU EN SALVAXE MENTRE SENTIAME ABAFABA. VIA COMO OS CARRASCOS DESDE AS FIESTRAS AMARTILLABAN OS MAÚSERES, MODELO 1893 QUE SE UTILIZA CONTRA OS INSURRECTOS CUBANOS, AS FORZAS DOS ESTADOS UNIDOS OU CONTRA O EXERCITO REVOLUCIONARÍO FILIPINO.
1. Os feitos históricos (1909)
O 22 de abril de 1909, máis de 400 veciños e veciñas das aldeas próximas ao Mosteiro de Oseira enfrontáronse cos seus corpos e mans espidas a un pelotón da Garda Civil para impedir a extracción do baldaquino da igrexa, un ben patrimonial que consideraban seu. A carga foi brutal: disparos con fusís Mauser causaron 9 mortos (entre eles unha muller embarazada e unha nena de 12 anos) e máis de 27 feridos, 11 de gravidade.
A pesar do masacre, a mobilización logrou o seu obxectivo: o baldaquino permaneceu no mosteiro e hoxe consérvase á espera de restauración.
2. Vítimas mortais
- Ángel Cibeira Trigo (59 anos, labrego, de Mirallos)
- José Moure Gil (60 anos, con 7 fillos, de San Martiño)
- Baltasar Fernández (70 anos, labrego solteiro, de San Martiño)
- María González Rodríguez (23 anos, labrega, embarazada de xemelgos, de Betar)
- Manuel González Guerra (35 anos, labrego, deixa viúva e 4 fillos, dá Áspera)
- María Paz Fernández (12 anos, de Vilanfesta)
- Ramón Fernández Álvarez (40 anos, labrego, deixa viúva e 4 fillos, de Tanxil)
- María Fernández González (48 anos, de Tanxil)
- Ramón Fernández González (15 anos, de Ardesende)
