Podo dicir sen temor a trabucarme que este é o texto máis difícil da miña vida. Unha escritora traballa para crear historias, construír ambientes, atrapar lectores. Pero escribir o obituario do meu propio pai, o compañeiro máis xeneroso que xamais tiven e seguramente terei, é un exercicio que non se pode superar coa práctica.
Doe. Araña. Rabuña ata facer sangue. E doe dun xeito que non hai palabras para describir. Quizais por iso sexan estas as verbas que mellor o describan para os lectores. Verbas escritas en carne viva, co corazón.
Naceu Juan en 1943, un dos anos da fame da posguerra, en Ponte Canedo cando aínda era unha localidade independente de Ourense (a fusión, retrasada entre outros motivos pola Guerra Civil, non se materializaría ata final dese ano). Único fillo de Jesús, empregado nun dos fielatos da cidade, e Caridad, cociñeira que ata o matrimonio gañaba o sustento como empregada doméstica. Quizais por tan ferroviarias orixes, ao pé da estación Empalme, foi un apaixonado do modelismo e do mundo dos trens toda a súa vida.
Remata a escola e comeza a traballar aos 14 anos e xa amosa un marcado carácter, inconformista e con ansia de saber. Axuda aos pais na cantina destinada aos operarios da construción do encoro de Belesar. Exerce variadas profesións, ata que durante unha tarde sae a mocear con varios compañeiros e rematan no Carballiño. Na modernísima cafetería San Remo, que ten fascinada a toda a xuventude carballiñesa, coñece a Pilar, Pili, a filla máis nova de Manolo o Sastre e encargada da mercería Mary Pili. Ambos casan o 15 de agosto de 1975 e celebran o banquete de vodas na lembradísima Casa Celia. Franco aínda vive e tanto os convites como os recordatorios son redactados en galego por teima de Juan. A imprenta do Bendaña ten que buscar algún dicionario por falta de costume. ¡Nunca tal se vira! A outra novidade que orixinou besbellos foi o vestido cor ver auga da noiva, que ademáis tivo a ousadía de cambiar o tradicional velo por unha vistosa pamela. Ela podía. Pero tamén sabía o que quería. Igual que Juan.
O Xardín foi algo máis que o nome da zona verde enfronte do Concello, na rúa Aldara onde me criei xunto co meu irmán César. Foi un mesón primeiro, e despois un bar onde Juan despregou a súa particular visión da hostalaría. Detrás dun precioso mostrador que deseñou a medias co poeta-carpinteiro Vítor Viñal, Juan foi quen de crear un lugar onde facer amigos, encetar conversas, mudar o mundo, comer, beber. Escrupuloso coa hixiene e profesional cos clientes, resistiuse a ter televisión, un xesto case revolucionario, en favor da (boa) música. Facendo os deberes escolares alí escoitei por primeira vez a Joe Cocker, Joan Manuel Serrat, Bob Dylan, Beatles, Carlos Puebla, Dire Straits, Chicago ou Santana, entre outros motísimos artistas que educaron o meu gusto musical e tamén emocional. Medrar nun bar é asistir en directo a auténtica universidade da vida. Noutras ocasións, algúns clientes virtuosos dalgún instrumento ofrecían concertos improvisados os domingos á hora do vermú mentres desaparecían ducias de empanadillas caseiras que eu axudaba a pechar cun garfo na mesa camilla da nosa cociña familiar.
Juan foi moitas veces certamente incomprendido. Sempre ía, coma os vangardistas galegos, máis alá. As súas inquedanzas eran variadas. Co alcume de Xan de Berdelle escribiu durante moitos anos no libro das Festas do Setembro (agroma aquí o primeiro xen por min herdado). Debuxaba con pericia e mesmo recibiu cursos na adolescencia, que tivo que deixar por presións familiares para atopar un traballo máis serio. O seu fondo sentido da xustiza social levouno a simpatizar co BNG e a participar na Asociación de Veciños Camiño, da que deseñou un primeiro logotipo e a primeira cabeceira do seu xornal informativo. Lémbroo traballando a man alzada cun rotulador negro e desgastar ducias de folios na tentativa, nunha época na que o deseño asistido por ordenador era algo galáctico.
Desde a súa xubilación, a lectura de ensaio político, biografía e Historia (segundo xen herdado) ocupan o seu tempo xunto co coidado de Pili, doente por dúas veces de cancro ata o seu falecemento en 2016. Un ano despois lévoo a vivir comigo a carón do mar, que miraba todos os días con ilusión de neno. Na Pobra do Caramiñal, un recuncho co discreto encanto das vilas pequenas foi feliz, sentíndose aceptado e querido.
Por riba de todas estas consideracións, latexou en Juan o mesmo degoiro: dedicar alma, corazón e vida ao desenvolvemento das miñas potencialidades. Vivir cun 70% de discapacidade non é fácil, pero sen apoio familiar resulta imposible. Juan sempre estaba disposto a acompañarme a calquera lugar onde fose necesario, á presentación dun libro, á impartir unha conferencia, a pasear por España (e Portugal) adiante en cursos de verán e mil actividades. Inquedo, algo impaciente, xeneroso e cariñosísimo, foi para min o farallón contra o que estoupaban todos os temporais da vida. Igual ca o meu irmán César, que herdou del a tendencia á introspección, o xenio vivo cando explota e o gusto polo motor.
Vivir sen Juan, o do Bar Xardín, vai ser unha tarefa ingrata que nunca quixera ter que afrontar. Unha enfermidade curta e salvaxe, quitounos o seu corpo, mais nunca nos poderá privar do seu amor incondicional e das súas ensinanzas. Sobre todo dúas: ser honesto e non camiñar polos vieiros xa pisados. Mirar polos demais, sobre todo os febles. Ser inconformista. Ser libre.
Descansa en paz, compañeiro. Fixeches ben o traballo máis difícil: ser un pai marabilloso, o mellor que calquera ser humano podería desexar. Agradecereiche sempre a túa dedicación e ese irmán que, seguro, será outro extraordinario compañeiro de vida.
In memoriam
