No verán de 1930, o Carballiño viviu un fenómeno pouco frecuente: a unión masiva dun pobo arredor da súa banda de música. As semanas previas ao Gran Certame de Bandas Populares de Ribadavia estiveron marcadas por un entusiasmo crecente. O xornal Galicia. Diario de la Mañana expresábao así o 23 de agosto de 1930:
“Pode afirmarse que Carballiño en masa se trasladará a Ribadavia acompañando a súa banda (…) rexístrase na vila un entusiasmo indescritible.”
A banda do Carballiño , dirixida polo Sr. Luís Berney, desfrutaba dun momento artístico brillante. Era un orgullo para o pobo, unha institución social que acompañaba todos os grandes momentos da vila. O certame de Ribadavia convertiuse nun desafío colectivo, un acontecemento que a xente sentiu como propio.
A medida que se achegaba a data, organizáronse caravanas de automóbiles, grupos de veciños, familias enteiras e mozos que querían vivir o acontecemento. A marcha cara Ribadavia non era simplemente unha viaxe: era unha manifestación de identidade e afecto arredor da banda local.
A mobilización popular do Carballiño cara a Ribadavia en 1930 non foi só unha imaxe evocada pola prensa, senón un feito documentado pola investigación histórica posterior. A monografía La Lira. 1840–2015. La Banda de Música de Ribadavia, de X. R. Estévez Pérez, froito dunha investigación exhaustiva entre outras fontes nos arquivos da Deputación de Ourense e no arquivo histórico da propia Banda da Lira, recolle explicitamente a presenza dunha caravana procedente do Carballiño acompañando á súa banda ao certame.
O autor recolle e sinala:
“Con motivo del certamen de bandas, acudieron numerosos vecinos de las localidades que competían, especialmente de O Carballiño, que se volcaron con su banda y formaron una gran caravana de automóviles al llegar a Ribadavia.”
(Estévez Pérez, La Lira. 1840–2015. La Banda de Música de Ribadavia).
Esta referencia confirma que a participación carballiñesa non foi unha simple presenza simbólica, senón unha auténtica mobilización colectiva, organizada en forma de comitiva automobilística,. A caravana do Carballiño constitúe así un dos primeiros exemplos documentados de desprazamento masivo popular arredor dunha banda de música en Galicia, reforzando a idea da banda como institución central na vida social, cultural e identitaria da vila.
A imaxe é unha recreación realizada mediante intelixencia artificial, que procura representar de forma verosímil a marcha da Banda do Carballiño, dirixida polo señor Berney, acompañada pola veciñanza e polas caravanas de automóbiles camiño do certame de Ribadavia en 1930. Trátase dunha interpretación artística inspirada nas crónicas xornalísticas e documentos da época, non dunha fotografía orixinal.
Ribadavia: música, cultura e un país en cambio
Ribadavia, con longa tradición musical e a presenza histórica da Lira, era un centro cultural activo. As Festas do Portal convertían a vila nun espazo de encontro entre músicos, poetas, intelectuais e afeccionados da comarca.
A Galicia de 1930 estaba marcada pola pegada da xeración Nós, que impulsaba unha renovación cultural profunda: literatura, arte, teatro, investigación histórica e, por suposto, música. O galeguismo cultural vivía un momento de forza, defendendo a dignidade da lingua e as formas propias de expresión.
Neste contexto, o certame de Ribadavia non era un simple concurso musical: era tamén un acto cultural, un espazo onde as bandas galegas —auténticas escolas populares— demostraban o seu nivel artístico e a súa importancia como motores de identidade colectiva.
“O Gaiteiriño”: a obra central dunha xeración
O concurso establecía, segundo publicou La Zarpa o 10 de agosto de 1930, que todas as bandas debían interpretar unha mesma obra. A peza elixida foi a composición galega “O Gaiteiriño”, do mestre Luís Rafael Brage Villar.
Brage era un músico fundamental da súa época: compositor, pedagogo e defensor activo do galeguismo cultural. Dirixía a banda municipal de Ribadavia e tiña unha sensibilidade fonda pola música popular galega.
Escoller O Gaiteiriño como obra obrigatoria tiña unha carga simbólica poderosa: representaba a música galega moderna, ben escrita, emotiva e con identidade.
👉 O Gaiteiriño – Luís R. Brage
Esta música permite imaxinar con máis intensidade que sentiron aquelas bandas ao competir en 1930.
O gran día: 7 de setembro de 1930
A xornada chegou e Ribadavia estaba ateigada. A prensa describiu rúas e prazas cheas, visitantes chegados de toda a comarca e unha expectación extraordinaria. Competían:
- Banda do Carballiño
- Banda de Celanova
- Banda de Cartelle
As tres formacións interpretaron O Gaiteiriño. Galicia. Diario de la Mañana escribiu o 9 de setembro:
“Todas as bandas executaron a obra con singular maestría, sendo ovacionadas polo público.”
A Banda do Carballiño destacou pola seguridade, o timbre, o equilibrio dos metais e unha forza expresiva que impresionou.
O xurado, cualificado e independente, deliberou e fixo público o fallo:
- 🥇 1º Premio (1.000 pesetas + batuta artística):
Carballiño
- 🥈 2º Premio (500 pesetas): Celanova
- 🎖️ Accésit (150 pesetas): Cartelle
Segundo El Ideal Gallego (10 de setembro de 1930):
“O fallo foi recibido con xeral aplauso, sen a máis leve protesta.”
Un detalle excepcional que confirma que a actuación da banda carballiñesa foi, sen dúbida, a mellor da tarde.
O regreso triunfal
A comitiva de volta ao Carballiño converteuse nunha auténtica celebración. A banda chegaba cargada de orgullo, e o pobo recibía o éxito como propio. A victoria non representaba só o talento musical dos intérpretes, senón tamén a presencia cultural do Carballiño na Galicia musical,
Desde entón, aquela xornada de setembro de 1930 forma parte da memoria colectiva da vila: un capítulo que fala dun pobo que marchou unido, dunha banda querida e dunha Galicia que buscaba a súa voz a través da música
Fontes / Bibliografía
Hemeroteca (1930)
La Zarpa. (10-08-1930). Crónica de Ribadavia. Gran certamen de bandas populares. Bases del concurso.
Galicia. Diario de la Mañana. (23-08-1930). Nuestras Fiestas. Para el certamen de bandas populares…
Galicia. Diario de la Mañana. (09-09-1930). Ribadavia — Nuestras Fiestas. El certamen de bandas.
El Ideal Gallego. (10-09-1930). Certamen de bandas en Ribadavia. Veredicto del Jurado.
Monografías e estudos
Estévez Pérez, J. R. La Lira. 1840–2015. La Banda de Música de Ribadavia. (monografía, >350 pp.).
Ferreiro Carballo, D. (2018). “Luis Brage: un ejemplo en la construcción de la identidad musical en Galicia”. En Música y construcción de identidades (pp. 217–236).
Ferreiro Carballo, D. (2020). Luis R. Brage Villar. Obra e memoria. Santiago de Compostela: Consello da Cultura Galega.
Recursos institucionais / arquivo
Consello da Cultura Galega. Álbum de Galicia: entrada “Luís Brage”.
Galiciana–Arpad (Arquivo de Galicia).
Contexto xornalístico recente (memoria e difusión)
La Voz de Galicia. (27-05-2020). Piden unha homenaxe de Ribadavia ao músico Luís Brage.
Nós Diario — Pin, I. (24-05-2020). Luis Brage no baúl da música esquecida.
Audiovisual (obra do certame)
Brage, L. R. O Gaiteiriño [Vídeo]. YouTube: https://youtu.be/V3-1EJuEBG0
Delio Pousa Rodríguez
Presidente da Anpa do Conservatorio do Carballiño. Febreiro 2026
