Carlos Méixome Quinteiro historiador e escritor galego

Acostúmase, con pouca disimulada fachenda, transferir a “hipotética grandeza” da presenza de  determinadas personalidades de relevo aos lugares concretos nos que estivo, a fin de gabalos e resaltalos cando, en moitas ocasións, teñen ben merecidas as gabanzas por si mesmos sen depender da anecdótica presenza dalgunha personalidade.

Este é o caso tanto do fútil intento de localizar o espazo concreto no que se inspirou dona Emilia para escribir Los pazos, como do lugar físico no que o puxo sobre o papel. Xa comentamos o esforzo baldío da primeira tentativa. A respecto do lugar onde lle deu forma literaria está moi difundido o díxome-díxome de que foi na casa de Quintela, cando a parella estivo en Catasós entre 1886 e 1887, tempada que a futura condesa aproveitaría para inspirarse tras longos paseos pola fraga. Na disputa por tal honor entraba tamén a casa de Cimadevila, en Banga. A información sobre estes pormenores debe proceder de Jorge Quiroga,  sobriño neto de dona Emilia, que nos transmite Álvaro das Casas, na reportaxe mencionada. Á pregunta de se foi en Banga onde escribiu a súa novela máis coñecida, o herdeiro da fortuna dos Quiroga responde que non, que  foi en Lalín onde a escribiu, aínda que en Banga “fue inspirada y que son del Ribeiro sus personajes mas notables y mejor trazadas”. Noutra ocasión volveremos sobre os personaxes.

Do que temos constancia, neste retorno aos meus dezás espazos infantís, é que a parella, nas súas estancias na casa de Quintela, desprazábase, con frecuencia, á  tamén lalinense parroquia de Prado, para visitar a  familia amiga dos Taboada, no seu esplendoroso pazo. Dende o fondo dos meus espellos emerxe, denominado Palacio de Liñares, se ben  é certo que lonxe do esplendor que debía ter cando o visitaba a parella Quiroga-Pardo Bazán e afastado tamén do recuperado fulgor de hogano.

Palacio de Liñares (Prado, Lalín) ou o Palacio de los Recuedos de dona Emilia
Solaina de Liñares

Rememoro a silueta palacial atravesada polo rosmar mecánico e acompasado dunha locomotora fumegante de  chifro ameazante que amainaba o ritmo que collera nas rectas á saída de Botos e, tras abeirar os lindes da propiedade pacega, deixando á esquerda o Asneiro, endereitaba, ben  amodo… ben  amodo…, cara ao novísimo viaduto, deixando aló no escuro cavorco do pozo do inferno o axitado Deza, antes de acougar na estación de Taboada-Silleda. De entre as faragullas da miña memoria emerxen borrosas lembranzas de suicidios e accidentes automobilísticos nas curvas da estrada que baixa da Borralla, dende a que se ollaba, aló no alto, o metálico convoi fumegante e, aló no baixo, intuíanse as medievais pedras da fermosa ponte Taboada, e agora, dando unha reviravolta, observamos o novísimo viaduto da autoestrada. A ponte Taboada segue marcando, por séculos, o transito entre as terras dezás e o Trasdeza.

Tras do pazo, levábame o meu pai contemplar o espectáculo, non sen antes poñer sobre un raíl un mouro e luxado can para que o pranchase a metálica roda. Acougue o lector, o can non era un animal senón como se denominaba coloquialmente unha moeda moi popular de cobre, de 10 céntimos, que se lle botaba na auga cando se cocía o pulpo, acuñada no último terzo do século XIX, cando Quiroga e Pardo Bazán visitaban Liñares, pero que se seguiron empregando ata bastante despois da guerra civil, non foron desmonetizadas ata 1941, e mesmo lle traspasaron a denominación a uns pequerrechos 10 céntimos de insulso aluminio franquista. O de botar  na auga de cocer o pulpo a moeda era só cando non se tiña caldeira de cobre, aquelas que o hixienismo europeísta nos impide ollar cos seus relucentes ventres roxos secando ao ar, tras ofertarnos o pracer inmenso da tallada ben cocida, ben salgada, ben regada en aceite e cun chisco de picante.

Di dona Emilia, sempre tan atinada nos seus bautismos: “en mi geografía novelesca he llamado a esa casa a la vez tan hospitalaria, tan patriarcal y tan distinguidaPalacio del Recuerdo”. A escritora lémbrao arrodeado de carballeiras plantadas:

no con el caprichoso desorden de la fraga rústica, sino a cordel, y tan altas y añosas, de tan espléndido arbolado, que recuerdan las francesas de los antiguos sitios reales. Valen miles de duros esos bosques, que sus dueños, la señora viuda de Taboada y sus hijos, no quieren, no digo talar, pero ni aun mutilar.

Daquelas fragas endereitadas cara ao ceo nada queda, pero Liñares, declarado BIC e restaurado, revive, despois de pasar de man en man, e en nada se asemella a aquela casona estragada, medio abandonada dos tempos nos que eu me degoraba por poñer o can debaixo das rodas do tren e apañar algunha pedriña de negro carbón para quentar a cociña.

Aquel “Palacio de Liñares”, a xente así lle chamaba, xogouno ás cartas o último representante dos Taboada. E perdeuno. O señorito crápula chamábase Amalio Taboada Bugallo, deputado provincial[1] e conspicuo representante dunha fidalguía próxima á reflectida, no seu tempo, por dona Emilia a través de brután Pedro Moscoso no seu Los pazos de Ulloa ou, a touro ben  pasado, por dona Elena Quiroga por medio do sofisticado e culto don Álvaro do pazo da Sagreira, en Viento del Norte (1951). Un non se priva de imaxinar o  disoluto Amalio encetar a costa cara a Liñares despois de atravesar, na súa tartana ou no seu landó, a ponte Taboada para lle levar a nova a parentes e serventes do Palacio.

Agora que podemos asentar as nosas plebeas pousadeiras nas acolchadas e históricas poltronas do casino compostelán, cada vez que o visito alámpame polos recantos o espectro de don Amelio, lamentándose da mala fortuna daquela carta que non lle entrou. Pena que cadeiras e sofás non teñan memoria dos cus que neles pousaron. A morte de Amelio, en 1957, significou a desaparición da familia que exercera o señorío nas terras lindeiras coa Trasdeza dende o s. XVI, tanto dende esta casa como dende a próxima, na parroquia de Bendoiro.

Pazo de Bendoiro ( Lalín)

E se falabamos de eufónicos topónimos no caso do Carballiño, os de Lalín non fican atrás, tampouco en abundancia, máis aló dos xa citados (Lalín, Prado, Catasós, Val do Carrio, da miña nacenza,  ou Bendoiro) escóitese: Albarellos, Alemparte, Anseán, Anzo, Barcia,  Bermés, Botos, Busto, Cadrón, Camposancos (orixe da miña avoa materna), Cangas (patria paterna), Castro de Cabras, O Cello, Cercio, Cristimil, Doade, Donramiro, Donsión, Filgueira, Galegos, Goiás, Gresande, Lebozán, Lodeiro, Losón, Maceira, Madriñán, Moimenta, Moneixas, Noceda, Palmou, Parada, Rodís, Santiso, Sello, Soutolongo, A Veiga, Vilanova, Vilatuxe, Xaxán, A Xesta,  Zobra. Deixei para o derradeiro o meu esdrúxulo apelido, tomado da parroquia de Méixome.

Un paseo pola medieval ponte Taboada

Unha reviravolta por Liñares



[1] Que teñamos documentado, tomou posesión como deputado na sesión do 5/3/1913 e nese mesmo día pasou a formar parte da súa comisión permanente da deputación en representación do distrito electoral A Estrada-Lalín. Xeral DPP. Secretaría, acta sesión constitutiva 1913/05/03 e Ordinaria DPP, comisión permanente acta 1913/05/03.


———————————————————————————————————-

Traxectoria de Carlos Méixome

Carlos Méixome Quinteiro (Val, Lalín). Estudou Filosofía e Ciencias da Educación en Compostela e exerceu como profesor de Xeografía e Historia ata a súa xubilación. Militante nacionalista dende novo e activista cultural; dirixiu durante anos o Instituto de Estudos Miñoráns. Ten publicados traballos sobre asuntos internacionais e historia contemporánea de Galicia e investigado sobre a persecución franquista no sur da provincia de Pontevedra. Colabora en diversos medios de prensa impresa e dixital. Reside dende hai anos en Gondomar, pero criouse e medrou no Carballiño onde reside a súa familia.


Outros artigos de Carlos Meixome:

Polo Avieiro de dona Emilia ( 1 ) : “Os nomes do Avieiro de dona Emilia”

Polo Avieiro de dona Emilia ( 2 ) : “E ti de onde es?. Un pouco de egohistoria “

Polo Avieiro de dona Emilia ( 3 ) : O balneario. Outro anaco de egohistoria

Polo Avieiro de dona Emilia ( 4 ) : Unha breve cata na historia do balneario. Camiño da privatización

Polo Avieiro de dona Emilia ( 5 ) : A poxa. Outra breve cata na historia do balneario

Polo Avieiro de dona Emilia ( 6 ) : Arde a casa do alcalde e inaugúrase o novo edificio. Terceira breve cata na historia do balneario.

Polo Avieiro de dona Emilia (7) : As expectativas incumpridas. Cata final na historia do balneario

Polo Avieiro de dona Emilia (8) : Outro retrinco de egohistoria

Polo Avieiro de dona Emilia (9) : Un enterro de liñaxe

Polo Avieiro de dona Emilia (10) : “Deme auxilio Buela que me quedo sin sangre”