Claves dun fenómeno que cada vez é peor
O pasado día 30, Nos Diario publicou o artigo “A Comarca do Carballiño da man de Filipe-Senén: Encontro antolóxico”, no que se podía ler: “O Carballiño, onde o Arenteiro indica ribeiras salutíferas (saudables, sanas)….”, non cabe a menor dúbida de que o cariño o traizoou.
Cada verán, quen pasea polo Paseo Fluvial do Arenteiro ou se achega ao seu couto de pesca atópase coa mesma imaxe incómoda: a auga aparece cuberta por unha densa capa verde, case sólida, que lle vale ao fenómeno o nome popular de “sopa verde”. Este verán, coma o anterior, o fenómeno repetiuse.
As imaxes que se poden ver estes días na ponte de Arcos e na estación de aforo de O Carballiño son elocuentes por si soas: tramos do leito practicamente en seco cos coios ao descuberto e unha manta verde continua que cobre boa parte da lámina de auga.
En que consiste a “sopa verde”
O que se ve a simple vista é unha proliferación masiva de algas, xeralmente filamentosas (do tipo Cladophora ou similares), que medran fixadas ás pedras do leito e que, cando se acumulan en exceso, forman esteiras ou “mantas” que flotan e cobren boa parte da superficie da auga. O nome técnico deste proceso é eutrofización: un enriquecemento excesivo da auga en nutrientes —sobre todo nitróxeno e fósforo— que dispara o crecemento das algas moito máis alá do que o ecosistema pode asimilar.
Non é, polo tanto, un episodio illado nin unha “anomalía” puntual, senón a manifestación visible dun desequilibrio que se vén acumulando no río.
Por que se produce: as causas
A eutrofización do Arenteiro non ten unha soa causa, senón que é o resultado da combinación de varios factores que se retroalimentan:
- Exceso de nutrientes. O nitróxeno e o fósforo chegan ao río principalmente a través de augas residuais urbanas e de escorrentías procedentes de actividades agrícolas e gandeiras na conca.
- Caudais moi baixos. Canta menos auga circula, máis se concentran eses contaminantes: o mesmo aporte de nitróxeno e fósforo ten un efecto moito maior nun río case seco que nun río con caudal abundante que os dilúe e arrastra.
- Temperaturas elevadas. Un menor volume de auga quéntase moito máis rápido. A auga morna favorece o crecemento das algas e retén menos osíxeno disolto.
- Maior presión sobre a extracción de auga. A iso engádese unha presión adicional, de orixe humana: unha parte do caudal do Arenteiro xa se extrae hoxe para o abastecemento de poboación e polígono industrial, o que resta aínda máis auga dispoñible nos meses de máis calor.
Estes catro factores —máis nutrientes, menos auga, máis calor e maior presión extractiva— crean exactamente as condicións ideais para que se dispare a eutrofización. E ningún deles é casual: todos están relacionados coa presión sobre o recurso hídrico e coa xestión do saneamento na conca.
Por que importa que se repita
Que a sopa verde apareza un ano pode explicarse por circunstancias meteorolóxicas puntuais.
Que se repita ano tras ano é outra cousa moi distinta:
- Indica un problema estrutural, non conxuntural. A recorrencia demostra que a capacidade do río para asimilar a carga de nutrientes que recibe está sistematicamente superada, e que isto non depende só dun verán especialmente seco, senón dunhas condicións de base que non se están corrixindo. E os números así o confirman: a estación de aforo de O Carballiño o ano pasado, por estas datas, rexistraba un caudal de 80 l/s e este ano é de 60 l/s. Non estamos, polo tanto, ante unha repetición en igualdade de condicións, senón ante un empeoramento.
- Reduce a capacidade de recuperación do ecosistema. Un río pode recuperarse dun episodio illado de eutrofización cando volven os caudais normais. Pero cando o estrés se repite ano tras ano, os efectos tenden a acumularse: perda de diversidade, deterioro do substrato, cambios na comunidade biolóxica que custa cada vez máis revertir.
- Adianta o que pode vir cun clima máis extremo. Se a recorrencia xa se produce co réxime climático actual, calquera intensificación das secas —un escenario que os modelos de cambio climático apuntan para Galicia— faría destes episodios algo máis frecuente e máis severo, non menos.
Que efectos ten no propio río
Máis alá do impacto estético, a eutrofización ten consecuencias ecolóxicas concretas:
- Caída do osíxeno disolto. De día, as algas producen osíxeno pola fotosíntese, pero pola noite consómeno; e cando as esteiras morren e se descompoñen, consomen aínda máis osíxeno. O resultado son ciclos moi inestables, con mínimos letais para a fauna acuática.
- Perda de luz e alteración do hábitat. As mantas de algas na superficie e o propio recubrimento do leito reducen a entrada de luz e cambian por completo a estrutura física dos hábitats onde viven os invertebrados dos que se alimentan os peixes.
- Cambios na comunidade biolóxica. As especies máis esixentes en canto a calidade da auga e osíxeno tenden a desaparecer, mentres que proliferan organismos máis tolerantes á contaminación orgánica. É un empobrecemento silencioso da biodiversidade fluvial.
E, en particular, no couto de pesca
O couto de pesca do Arenteiro é onde estes efectos se fan máis evidentes e onde teñen tamén unha dimensión social e económica. Chega con mirar o tramo do couto intensivo, xusto onde o sinal da Xunta e da Sociedade de Pesca Deportiva Arenteiro marca a entrada: a lámina de auga aparece case integramente tapada pola manta verde, de marxe a marxe.
A troita, especie bioindicadora, é especialmente vulnerable. É un peixe de auga fría e ben osixenada, entre as primeiras especies en sufrir cando baixa o osíxeno e sobe a temperatura, con risco de mortandades e estrés fisiolóxico que afecta ao seu crecemento e reprodución.
- Deterioro do hábitat de pesca. As mantas de algas dificultan fisicamente a practica da pesca (enganchan nos aparellos, cobren as zonas de lance) e, sobre todo, reflicten un hábitat degradado: menos refuxios, menos invertebrados dos que se alimentan os peixes, augas menos limpas.
- * Impacto sobre unha actividade tradicional e sobre a imaxe do río. O couto do Arenteiro forma parte da identidade local e é un recurso para veciños e visitantes. Cada episodio de sopa verde erosiona tamén esa percepción do río como espazo salutífero de lecer e de pesca sostible.
Unha alerta que non se debe normalizar
Que a sopa verde volva aparecer este ano non é unha curiosidade estival, senón o síntoma dun desequilibrio que persiste: hai que reducir a carga de nutrientes, garantir caudais suficientes e non normalizalo como “cousas do verán”.
O que fan as administracións: solicitar máis auga e estragar o río
Á presión extractiva xa existente súmase agora unha petición para incrementala: a Mancomunidade O Carballiño – Maside solicitou ante a Confederación Hidrográfica Miño-Sil (CHMS) un incremento do caudal da súa concesión de auga a derivar do Arenteiro, con destino á ampliación do polígono industrial.
Sobre canta auga se lle pode seguir a extraer debería partir do estado real no que o Arenteiro chega, ano tras ano, a estas datas. Para facerse unha idea da situación, abonda con ver que no que levamos de mes de agosto o caudal do río Arenteiro en ningún momento superou os 80 l/s, que na seca do ano 2022 o caudal medio do mes de agosto non acadou máis de 80 l/s, e que agora mesmo o caudal leva días en 60 l/s.
En repetidas ocasións ao longo do día de hoxe (18.08.26) a estación de aforos só rexistrou 40 litros por segundo:
É dicir, se o río case non ten capacidade para cubrir as necesidades de abastecemento actuais, como vai satisfacer as demandas de auga dun macro polígono industrial dunhas 85 ha?
E non se trata só de construír máis depósitos nin máis grandes, como di o equipo de goberno e o grupo da oposición, se non hai auga para enchelos; trátase de racionalizar os usos da auga, de mellorar a eficacia da rede de subministración e de concienciar á poboación de que é un recurso escaso ameazado polo cambio climático.
Por último, e como conclusión, permítanme que traia aquí algunhas das recomendacións que xa teño feito en artigos anteriores:
- Manter a seguridade de auga para o abastecemento da poboación de O Carballiño é o primeiro;
- a viabilidade de ampliación do polígono industrial pasa inevitablemente por reducir o seu tamaño e por buscar unha alternativa de abastecemento de auga diferente da do río Arenteiro;
- é urxente elaborar un plan de uso e xestión da auga do río Arenteiro que garanta o subministro á poboación e que permita recuperar o caudal ecolóxico que indique ribeiras salutíferas.
Saiban ademais que aCHMS acaba de declarar estesdías o estado de prealerta, de cor amarela, por seca (03/08/26).
| RECOMENDACIÓN DA CHMS AOS CONCELLOS POLA PREALERTA AMARELA DE SECA |
| “A adopción de medidas e o concienciar á poboación desde os concellos, ao uso racional e responsable da auga, é fundamental sempre, e sobre todo, ante escenarios previsibles de SECA; vixilancia, concienciación e aforro” |
OS MELLORES ESTABLECEMENTOS
Outros artigos de Pablo Álvarez Guillén:
Pablo A. Guillén:”Utiliza la inteligencia artificial (IA) con inteligencia natural”
Pablo A. Guillén:”Cando o “ecolóxico” é só marketing: aprende a defenderte do lavado verde”
Pablo A. Guillén:”Cando o “ecolóxico” é só marketing: así funciona o lavado verde”
Pablo A. Guillén: A finca Lavandeira: o proxecto que urbaniza en nome dunha “rexeneración natural”
Pablo A. Guillén: “A Ínsua dos Poetas e o Parque do Carballiño: un encaixe necesario”.
Pablo A. Guillén: “¿Puede la Agenda Urbana cambiar el rumbo de la comarca de Carballiño? (II)”
Pablo A. Guillén: “¿Puede la Agenda Urbana cambiar el rumbo de la comarca de Carballiño? (I)”
Pablo A. Guillén: “Historia de una ambición desmedida”
Pablo A. Guillén: “O ano do xílgaro”
Pablo A. Guillén: “Estado do metabolismo urbano do Carballiño”
Pablo A. Guillén: “Os documentos para a ampliación do parque empresarial”
Pablo A. Guillén: “Facerse trampas ao solitario”
Pablo A. Guillén: “Benvida ao novo Presidente da Deputación”
Pablo A. Guillén: “Consolidar o éxito da Festa do Pulpo”
Pablo A. Guillén: “A maior Romaria de Galicia “
Pablo A. Guillén: “Carballiño 14.000 + 13.000″
Pablo A. Guillén: “A obrigación de pagar pola xestión do lixo ”
Pablo A. Guillén: “Unha ferramenta para artellar acordos”
A “Parada de Autobús Intermodal”
O plan especial de seca: un plan moi especial
Breves escritos coas eleccións municipais de fondo (VII): “mobilidade segura e confortable”
Breves escritos coas eleccións municipais de fondo (V): As infraestruturas verdes.
Breves escritos coas eleccións municipais de fondo (IV): A auga, ese ben escaso e moi valioso
Breves escritos coas eleccións municipais de fondo (II): Gozar dunha atmósfera saudable
Breves escritos coas eleccións municipais de fondo (I): Gozar de confort sonoro
Otras consideraciones medioambientales para la ampliación del Polígono Industrial
Las alternativas para la ampliación del polígono industrial
La ampliación del polígono industrial en información pública
Ahorro de energía en el alumbrado público
Ahorro energético en comunidades de vecinos
El protocolo de colaboración para el nuevo Centro de Salud
Chega o contedor de lixo de cor castaño ás nosas rúas
Un Centro de Salud amigable en un Carballiño saludable
Carballiño: Puerto seco de Galicia
Las claves medioambientales y sociales para la ampliación del Polígono Industrial
La ampliación del Polígono y el Paisaje
La ampliación del Polígono y el ciclo hídrico
La ampliación del polígono y el patrimonio natural
Consideraciones sobre el agotamiento de suelo empresarial
El poligono industrial de Maside
