Avelino Muleiro García :
-Licenciado en Filosofía pola Universidade de Barcelona.
-Catedrático de Filosofía do Instituto Alexandre Bóveda (Vigo).
-Director durante seis cursos académicos do IB. Alexandre Bóveda
Metabasis eis allo genos
Dedicado aos amigos tertulianos de Nordesía
Supoñamos que nun tema relacionado cos atributos da bondade e a omnipotencia divina, un alumno exponlle ao profesor de filosofía que lle explique, nunha clase de Teodicea, o problema do mal no mundo. Entenderíase que o profesor lle respondese que o mal é un problema que solucionan os médicos, que teñen como profesión curar os males que provocan as enfermidades? Evidentemente, non. Tal resposta sería unha flagrante desconexión lóxica, que analizada desde un enfoque filosófico sería un auténtico disparate. Con todo, este dislate repítese de forma recorrente no debate público.
Frustra debater con persoas que, en lugar de refutar os argumentos con contraargumentos válidos, incorren no cambio de tema. Adoita suceder constantemente nos medios audiovisuais e nos parlamentos políticos, e é o que Aristóteles, nos Segundos Analiticos, chamaba Metabasis eis allo genos (cambiar de asunto). Traducido do grego, significa literalmente o “tránsito a outro xénero”; é dicir, a arte de eludir o núcleo dunha cuestión saltando a un plano completamente distinto e que nada ten que ver co que se está discutindo.
As tácticas de intimidación ou escapismo para anular ao rival non son inventos da televisión moderna nin dos medios de comunicación, xa existían na Atenas do século IV a. C. Aristóteles analiza esta fraude intelectual despois de que o seu mestre Platón criticase en varias ocasións esta tramposa estratexia utilizada polos sofistas:
“Trasímaco, mentres dialogabamos, intentara moitas veces asaltar a palabra para interromper, pero fora contido polos que alí estaban sentados, que querían oír o diálogo ata o fin… Pero non ben fixemos unha pausa… non puido xa estarse quieto, senón que, concentrándose en si mesmo como unha fera, lanzouse sobre nós como para esnaquizarnos” (República).
“Sócrates quere saber que fai exactamente Gorgias, así que lle di a Querefonte que lle pregunte quen é (é dicir, cal é a súa arte ou oficio). Cando Querefonte empeza a interrogar a Gorgias, Polo métese no medio e interrompe, desviando o foco da pregunta concreta de Sócrates para lanzar un discurso eloxiando a retórica” (Gorgias).
Actualmente, esta falacia non é un erro inocente que utilizan os oradores e os tertulianos, senón que é a estratexia metódica dos nosos platós de televisión e dos nosos parlamentarios desde os seus escanos.
Onde mellor se palpa este despropósito é na xungla dos faladoiros: interromper para non escoitar. Cando un analista ou invitado intenta despregar un argumento sólido, xustificando a súa postura, expoñendo unha idea ou achegando datos incómodos, actívase de inmediato o protocolo da demolición: a interrupción constante. Moitas veces mesmo coa aquiescencia e complicidade do moderador do debate.
Non se interrompe para matizar o dato, interrómpese para cambiar as regras do xogo. Se se está falando da corrupción dun partido, o tertuliano afín a ese partido ou o seu militante político saltará cun: “E que me dis do que fixo o partido opositor coa subida de impostos cando gobernaba hai vinte anos?”. Abandónase o tema do debate técnico para saltar ao xénero do ataque ad hominem, ao “ti máis”, e, sobre todo, a non deixar concluír a argumentación do interlocutor. É o desvío calculado.
Refutar a opinión do adversario volveuse demasiado difícil para as mentes indolentes e ideolóxicas; é moito máis doado secuestrar a conversación, desviar o debate cara a outra vía e obrigar ao rival para defenderse dunha acusación nova.
Mentres tanto, o espectador asiste estupefacto a un ruído enxordecedor onde ninguén responde ao que se lle pregunta. Nos faladoiros televisivos, a interrupción busca cambiar o código do programa porque pasa de ser un debate de ideas a unha pelexa de puxilismo verbal. E o espectador xa non xulga quen ten máis razón, senón quen se mostra máis dominante e agresivo, que para el será o gañador por puntos.
Pero se os tertulianos son os alumnos avantaxados desta trampa dialéctica, os políticos e os gobernos son os catedráticos da metabasis aristotélica. Cando a un goberno ou a un líder político se lle piden explicacións lexítimas sobre unha trama de corrupción, unha mordida ou unha flagrante falta de ética, a resposta estándar xa non é a asunción de responsabilidades. A resposta é a pirueta argumentativa: a metabasis da subida das pensións, da redución do paro, da defensa do traballador, do crecemento do PIB, da presunción de inocencia ou da selección nacional de fútbol recentemente campiona do mundo.
Esta táctica de distracción masiva parece ter un obxectivo claro: o cansazo e esgotamento do cidadán. Cando todo se mestura, cando as respostas nunca enlazan coas preguntas, a verdade difumínase nunha pelexa de reproches cruzados. E neste puxilismo erístico, o cidadán desconecta e acaba asumindo que todos son iguais.
Dialéctica versus erística
En realidade, este modelo non forma parte da dialéctica do debate, senón da erística. Platón e Aristóteles deixárono absolutamente claro. Platón, no Eutidemo e no Sofista, explica que a dialéctica consiste en descubrir a verdade ou examinar a validez dunha idea de forma razoada, mentres a erística busca gañar a discusión custe o que custe, humillar ao rival ou aparentar sabedoría (sofista). A dialéctica é o método supremo da filosofía porque é o camiño do diálogo, de preguntas e respostas, que permite elevarse desde o mundo das aparencias e das opinións ata o coñecemento das ideas verdadeiras. A dialéctico busca a luz, coopera co seu interlocutor e está disposto a ser refutado se iso o achega á verdade.
En cambio, a erística provén de Eris, a deusa grega da discordia. É a arte da disputa polo mero pracer de gañar o argumento. Platón considerábaa unha dexeneración da filosofía practicada polos sofistas. Non importa se o que se di é verdadeiro ou falso; o erístico usa falacias, ambigüidades lingüísticas e trucos verbais para acurralar ao opoñente e quedar como o gañador ante o público.
Aristóteles, en Tópicos e Refutacións sofísticas, explica que a dialéctica é un método lexítimo de argumentación racional. Serve para examinar problemas, defender posicións e ideas de forma ordenada, e segue regras lóxicas estritas. A erística, con todo, é unha pseudodialéctica, porque os argumentos erísticos tratan de parecerse aos razoamentos dialécticos válidos, pero non o son. Normalmente, os erísticos utilizan premisas que só son opinións falsas ou utilizan razoamentos que parecen loxicamente correctos, pero esconden falacias.
Nun mundo hiperconectado ás redes sociais e a Internet, pero a miúdo tan polarizado e ideoloxizado, a visión de Aristóteles cobra máis forza que nunca. Cando a linguaxe se degrada na erística convértese en propaganda ou úsase só para atacar interrompendo as argumentacións, e conduce a que a sociedade se fragmente. Por iso apelo a reler ao estaxirita, que nos invita a revalorizar a palabra non como unha arma de división, senón como ese espazo común onde o diálogo e a empatía fan posible a convivencia. Entendernos a través da linguaxe na súa versión dialéctica non é só unha opción social de convivencia, é o que nos fai plenamente humanos.
Non deberiamos perder de vista o horizonte que nos marcou Aristóteles na súa Política: “os seres humanos non só somos animais que vivimos en grupo, senón algo moito máis profundo: somos zoon politikon, animais políticos. E o propio da política é a linguaxe, que representa a clave da sociedade, e porque grazas á linguaxe elaboramos as leis, concibimos a moral, creamos os valores e fundamos a xustiza. A dialéctica do debate ten que facilitar a posibilidade de chegar a acordos racionais sen recorrer á violencia. A ningún tipo de violencia. Incluída a verbal.
OS MELLORES ESTABLECEMENTOS
Outros artigos de Avelino Muleiro:
Avelino Muleiro: “Liexa, a Cidade Ardente no corazón de Europa”
Avelino Muleiro: “Que é a verdade? Un diálogo eterno fronte ao poder”
Avelino Muleiro: “O antidarwinismo do movemento therian”
Avelino Muleiro: “A coreografía da lonxevidade: a nova linguaxe das nosas cidades”
Avelino Muleiro: “Jesús Mosterín, o filósofo da verdade”
Avelino Muleiro: “A guerra nas mesas de Kant e Maquiavelo”
Avelino Muleiro: “Jürgen Habermas, o filósofo da palabra”
Avelino Muleiro: “A posverdade e a ditadura do relato”
Avelino Muleiro: “Muros legais a adolescentes dixitais”
Avelino Muleiro: “O adeus a un xigante da palabra”
Avelino Muleiro: “O retorno dos Césares”
Avelino Muleiro: “O mito do saber científico e as súas trampas epistemolóxicas”
Avelino Muleiro: “Badaladas, uvas e …o eterno comezo”
Avelino Muleiro: “O milagre laico do Nadal e os seus paradoxos”
Avelino Muleiro: “Os mercadillos do Nadal en Luxemburgo e Bruxelas”
Avelino Muleiro: “A ponte invisible da confianza”
Avelino Muleiro: “O derradeiro suspiro entre as miñas mans “
Avelino Muleiro: ” Entre fenómenos e noúmenos: a realidade oculta tras a pantalla”
Avelino Muleiro: “Vivir no futuro”
Avelino Muleiro: “Así que pasen cinco anos”
Avelino Muleiro: “A guerra: Unha reflexión sobre o absurdo”
Avelino Muleiro: “A vida bébese a pequenos grolos”
Avelino Muleiro: “Nietzsche, o profeta ateo”
Avelino Muleiro: “O desarraigamento (II) “
Avelino Muleiro: “O desarraigamento (I) “
Avelino Muleiro: ” A vida, un xogo total”
Artigo: ” Avelino Muleiro: “Se a vida estivese programada” “
Avelino Muleiro:”Os novos Retablos das Marabillas”
Artigo: “Avelino Muleiro: ” Viaxando -no metaverso- con Charles Darwin pola Patagonia, (II)”. Darwin, os foguinos e o espectáculo da Natureza”
Artigo: “Avelino Muleiro: ” Viaxando -no metaverso- con Charles Darwin pola Patagonia, (I)”“
Artigo: “Avelino Muleiro: ” Maldita soidade (II). A soidade psicolóxica “
Artigo: “Avelino Muleiro: ” Maldita soidade (I). A soidade na filosofía “”
Artigo: “Avelino Muleiro: “Perdón, rancor e cicatrices””
Artigo: “Avelino Muleiro: “A mentira como ascensión do nihilismo””
Artigo: “Avelino Muleiro: “Mi Buenos Aires querido…””
Artigo: ” Avelino Muleiro: ” O erro categorial nas Ciencias Sociais (I) O fetichismo das ideas””
Artigo: “Avelino Muleiro: “Mundos acoplados””
Artigo: “Avelino Muleiro: “As profecías da actual situación de naufraxio posmoderno (II)””
Artigo: “Avelino Muleiro:”Náufragos posmodernos nunha sociedade ideoloxizada (I)””
Artigo: ” Avelino Muleiro:” Do xene egoísta ao algoritmo suicida””
Artigo:” Avelino Muleiro. A ética do discurso (II) A ética ao rescate”
Artigo:” Avelino Muleiro. A ética do discurso (I) A ética ao rescate”
Artigo: “Avelino Muleiro: ” Cultura e Viño “”
Artigo: ” Avelino Muleiro: “Poden ter dereitos os animais? (II)” “
Artigo: “Avelino Muleiro: “Poden ter dereitos os animais? (I)””
Artigo: “Avelino Muleiro: As pseudociencias e a medicina convencional”
Artigo: “Avelino Muleiro: A vileza dos novos deuses fatuos do Olimpo”
Artigo: “Rebelión sentimental do amor contra o control lóxico da razón (II)”
Artigo: “Rebelión emocional da amizade contra o control lóxico da razón (I) “
Artigo: “Sofismas e falacias, torpedos do discurso lóxico”
Artigo: ” Festa da filosofía no metaverso “
Artigo: “Tempos de frio moral”
Artigo: “Avelino Muleiro: Trascendencia do irrelevante (II)”
Artigo: “Avelino Muleiro: Trascendencia do irrelevante (I)”
Artigo: “Avelino Muleiro: O bico envelenado de Casandra”
Artigo: “Avelino Muleiro: A ocorrencia como contraargumento político”
Artigo: “Avelino Muleiro: Rebelión na caverna”
Artigo: “Avelino Muleiro:” A razón á caza e captura do azar e da causalidade””
Artigo: “Avelino Muleiro: “Derradeiros poemas de Manuel Vilanova”
Artigo: “A opinión de Avelino Muleiro: ” Vítimas baixo sospeita “”
Artigo: “A opinión de Avelino Muleiro: “Retablo de Nova York””
Artigo: ” Da imbecilidade á loucura pasando pola estupidez “
Artigo:” Filosofía delenda est “
Artigo: ” Fronteiras borrosas na realidade xeracional “
Artigo: ” Auf Widersehen, Viena. Dankeschön ”
Artigo: ” Encontros -imaxinarios-en Viena (III). Freud-2 “
Artigo: ” Encontros- imaxinarios- en Viena (II). Freud-1 “
Artigo: ” Avelino Muleiro : “Encontros –imaxinarios– en Viena (I)” “
Artigo: ” Festas do Nadal e a súa historia “
Artigo: ” O cerebro humano, esa caixa negra da nosa conduta “
Artigo: ” Mente, cerebro e conciencia (II) “
Artigo: ” Mente, cerebro e conciencia (I) “
Artigo: ” Pienso, luego Resisto “
Artigo: ” Da caverna platónica á nova Barataria “
Artigo: ” A linguaxe, instalada no idiolecto e na evolución social “
Artigo: ” Viaxe polas entrañas da hermenéutica “
Artigo: “A xustiza, entre o veo da ignorancia e a Intelixencia Artificial “
Artigo: ” Malos tratos e crueldade “
Artigo: ” Movementos feministas e ideoloxía de xénero “
Artigo: ” Dereitos humanos e dereitos dos animais “
Artigo: ” Violencia patolóxica “
Artigo: ” Posmodernidade e medios de comunicación “
Artigo: ” A ilusión da eterna xuventude e da inmortalidade: pode ser reversible o envellecemento? “
Artigo: ” Filosofía Médica (II): A historia da medicina e os seus retos actuais “
Artigo: ” Filosofía Médica (I) :Relación da medicina coa filosofía e coa ciencia “
Artigo: ” De quen son os fillos? “
Artigo : ” O Poder da Intelixencia Emocional “
Artigo : ” Devalo da Galicia interior “
Artigo : ” Filosofía Política: realismo e perversións políticas ( II ) “
Artigo : ” Filosofía Política: realismo e perversións políticas ( I ) “
Artigo : ” Negacionismo e represión social “
Artigo : ” Reclamos tóxicos “
Artigo : “ Ditame aberto ás ideoloxías (II) “
Artigo : ” Ditame aberto ás ideoloxías (I) ”
Artigo : “ Crise de Valores “
Artigo : ” A paz perpetua ”
Artigo : ” Científicos, expertos, médicos e filósofos “
Artigo : ” Regreso ao futuro “
Artigo : ” Parte de guerra ”
Artigo : ” Mario Bunge, embaixador do Carballiño ”
————————————————————————————————–
Curriculum de Avelino Muleiro García
-Licenciado en Filosofía pola Universidad dee Barcelona.
-Catedrático de Filosofía do Instituto Alexandre Bóveda (Vigo).
-Director durante seis cursos académicos do IB. Alexandre Bóveda.
-Profesor do Instituto Ausias March (Barcelona) no curso académico 1968-69.
-Profesor de Filosofía da Universidade de Santiago de Compostela nos cursos 1970-71 e 1971-72.
-Subdirector Xeral de Bacharelato da Consellería de Educación da Xunta de Galicia (1986 e 1987).
-Fundador e presidente do partido político Nacionalistas de Galicia (NG).
-Co-fundador e actual presidente do Grupo Aletheia de Filosofía.
-Fundador e actual Director do Instituto de Estudios Carballiñeses.
-Director da revista Ágora do Orcellón.
-Presidente da asociación Álvaro das Casas.
-Vocal da asociación Amigos da Universidad de Vigo.
-Membro do consello de redacción do boletín Tres Campus (Amigos da Universidade de Vigo).
-Membro cofundador da Táboa da historia de Galicia.
Obras
Colaborador semanal de Diario16 (desde finales dos ochenta e comenzos dos noventa).
-Colaborador semanal de Atlántico Diario, durante cinco anos, co logotipo El Surco (en castellano) e Xermolo (en galego).
-Publicou traballos da súa especialidade (Nietzsche, Wittgenstein, Lóxica…) en libros e revistas filosóficas.
-Colaborador en libros e revistas culturales (Festa da palabra, Encontros coa tradición. Conversas no Ribeiro, Tres Campus, Verbas aos mozos galegos, de Álvaro das Casas -en edición facsímile-, O Manifesto UCRA, de Álvaro das Casas –edición facsímile-, etc).
-Prologuista de varios libros (Nomes do Ribeiro -de Frutos Fernández-, Os nomes beiramariños –de Gerardo Sacau–, Mar adiante, as Xeiras dos Ultreias, etc).
-Coordinador do libro Homenaxe a Neira Vilas e a Balbino, o neno labrego.
