Avelino Muleiro García :
-Licenciado en Filosofía pola Universidade de Barcelona.
-Catedrático de Filosofía do Instituto Alexandre Bóveda (Vigo).
-Director durante seis cursos académicos do IB. Alexandre Bóveda
Os seres humanos levamos milenios integrados na mesma especie biolóxica por máis que somos enormemente diferentes uns dos outros en intelixencia, en habilidades, en conciencia moral, en emocións e sentimentos, en carácter e noutros numerosos atributos. Todos eses trazos explican que a coexistencia entre seres tan heteroxéneos non resulte nada fácil, e a proba está en que dedicamos diariamente unha enorme cantidade de enerxía en superar conflitos, en harmonizar vontades, en alcanzar acordos ou en facer concesións, ás veces con bágoas reprimidas.
A parte desa convivencia entre iguais, vivimos nunha sociedade na que estamos obrigados a someter gran parte das nosas actividades e dos nosos desexos a normas e principios que non emanan da nosa vontade, senón de disposicións e normas legais que proveñen de criterios externos a nós. Esa é a factura que debemos pagar por vivir dentro dunha colectividade rexida por sistemas politicamente organizados, nos que existe un Goberno -que organiza a convivencia-, un parlamento -que crea leis polas que nos administramos- e un organismo, que recae na xustiza, encargado de que se cumpran esas leis.
Dentro desa comunidade existen diferentes formas de relacionarse eses tres piares esenciais, que se denominan réximes políticos -acervo de condicionantes das interaccións políticas-, que están formados por valores, normas, autoridades, estruturas e modelos cos que se organiza o poder. As máis importantes formas de relación entre eses tres piares son: a república, a monarquía, a democracia, a ditadura, a tiranía, a oligarquía… ás veces recoñecidas con denominacións incluso diferentes.
Na sociedade na que nos tocou vivir, pasamos dunha ditadura de trinta e nove anos (1939-1978) a unha monarquía parlamentaria. Vivimos, formalmente, nun Estado democrático e constitucional. Residimos, pois, nun Estado de dereito e de benestar. Temos unha economía social de mercado e uns valores que se sosteñen nun modelo de convivencia no que resplandecen a liberdade, a xustiza, a igualdade, a solidariedade, o pluralismo político, a dignidade da persoa, o respecto aos dereitos fundamentais e ás liberdades públicas. A Constitución protexe os dereitos fundamentais das persoas e establece uns principios para orientar e controlar as actuacións dos poderes públicos.
Igual que noutros países, a sociedade española foi evolucionando e cambiando ao compás das intensas metamorfoses producidas no mundo occidental. Balanceámonos no mesmo carrusel dos países que se engalanan coa mesma ou similar cultura, reproducindo os seus modelos de vida e as súas cosmovisións (Weltanschauungen)- ou formas de ver o mundo.
Cambio de paradigma social
Ata comezos do século XX, a sociedade española funcionaba con parámetros enraizados nos principios da Ilustración asumindo os criterios progresistas da modernidade. A Ilustración xogou un papel decisivo na formación das democracias modernas, focalizando o seu dinamismo na educación (sapere aude) como instrumento para o progreso. Foi igualmente a Ilustración quen promoveu a creación de sistemas educativos modernos deseñando a idea de que o poder lexítimo debe ser limitado polos dereitos dos cidadáns. O adaíl desta última idea foi o ilustrado Charles Louis de Secondat, barón de Montesquieu (1689-1755), autor do libro O espírito das leis, no que, seguindo o modelo político inglés, defendía a monarquía constitucional e a separación de poderes como garantía contra o despotismo.
Os valores densos e compactos, que estaban avalados polo espírito da Ilustración, instauraron en Europa a orde social baixo o abrigo da modernidade. Este concepto de modernidade estivo sempre unido á idea de progreso e do poder da razón humana como avalistas da liberdade. A modernidade foi, indiscutiblemente, o epítome dos procesos sociais e políticos asociados ao crecemento económico e á conduta moral.
Non obstante, a partir da ditadura franquista, a sociedade española adoptou un conxunto de novos estereotipos de conduta, moitos deles importados do exterior, que afectaron á forma de vivir e de pensar da cidadanía. Abrollou unha profunda disrupción ideolóxica e un cambio de valores e de modelos económicos e políticos. Tales mutacións transformaron as relacións persoais, emerxendo simultanemante enormes reivindicacións colectivas aos gobernos e ás institucións públicas, así como tamén se incrementaron os enfrontamentos políticos e os ciclópeos disturbios de orde pública. Todo aquel acontecer transgresor coincidiu, ou foi consecuencia, dos grandes enfrontamentos bélicos do momento: guerra do Vietnam, Guerra fría, Primavera de Praga, movementos sociais globalizados (protestas do 68, movemento feminista, movemento ambientalista…), reivindicación dos Dereitos civís (Martin Luther King), revolución cultural (China)…
Aquel tremendo impacto global desorientou a unha sociedade tradicionalmente amarrada a gonzos fixos e resistentes, provocando nas vidas privadas un colosal desaxuste existencial, difícil de asimilar, e desatando un enorme desconcerto nas relacións de convivencia.
A verdade, a autoridade, a amizade, o compromiso, o respecto, a familia, o traballo, a responsabilidade… foran no recén pasado valores firmes, resistentes e fundamentais. O cambio de paradigma substituíunos por valores dúctiles e esponxosos, nos que se disolven os anteriores valores macizos. A mentira, a falta de palabra, o relativismo moral, o desprezo á autoridade, a disolución da familia… forman parte da ampla lista redactada por ese cambio paradigmático. Nese novo modelo innovador, os valores e as crenzas perderon a coherencia e a continuidade. Comezaba a emerxer un novo mundo con múltiples opcións de consumo, ateigado de medios de comunicación e saturado de ideoloxías. O sociólogo polaco Zygmunt Bauman (1925-2017) denominou a ese novo paradigma social “sociedade líquida”.
A familia no novo paradigma
Nese cambio de paradigma a familia xoga un rol fundamental a nivel individual e colectivo. Aristóteles anticipara no libro da Política ese papel esencial da familia na orixe do Estado (“porque a natureza non fai nada en van… a asociación natural e permanente é a familia”). O sociólogo alemán Ulrich Beck empezou a falar de “categorías e institucións zombis” na nova sociedade, que “están mortas e aínda vivas”. Cita como exemplos desas categorías zombis a familia, a clase social e a veciñanza. A familia é peza fundamental da maquinaria social, tanto como espazo físico e afectivo, onde se xeran relacións de carácter íntimo entre persoas relacionadas con vínculos de sangue, como afectivos ou legais que, á súa vez, forman redes de parentesco. A familia cumpre as funcións de transmisión de valores, normas, crenzas e pautas de comportamento que ao final repercuten na colectividade social.
Tomemos a familia, por exemplo, nese novo paradigma. Que é na actualidade? Que significa? En tempos de divorcios normalizados, é posible que o núcleo da vida familiar empece a desintegrarse antes xa da proxenitura. Non resulta nada insospeitable que nos casos de divorcio coñezamos casos nos que nas fins de semana conviven nun mesmo matrimonio “os vosos fillos, os meus fillos e os nosos fillos”. Ou mesmo asistamos a situacións moi peculiares con cada divorcio e con cada nova unión de conxunturas posmatrimoniais entre pai e nai e entre avós e netos. Antes, o pai era o home, e a nai, a muller. Agora depende. A nai pode ser o home e o pai a muller. Antes o matrimonio era de home e muller, hoxe tamén depende, porque o marido pode ser a muller e a esposa outra muller. Ou a esposa, un home, e o marido, outro home.
Desde o punto de vista dos netos, o significado dos avós debe determinarse por medio de decisións e de eleccións individuais dos pais; estes, nalgúns casos, empaquétanlle os fillos aos avós para quedaren eles liberados, e noutros impídenlles incluso poder velos ou intimar. Ambas condutas son execrables, social e psicoloxicamente, porque deterioran as relacións filioparentais e, sobre todo, vitimizan e prexudican para o futuro a vida afectiva dos cativos. Moitos deses casos resólvense, lamentablemente, nos xulgados.
Con todo, a xustiza, en opinión de Mario Bunge, non é unha categoría natural, unha propiedade ancorada no noso legado xenético, senón unha propiedade de rango histórico. A súa esencia está en constante reconstrución e moi lonxe da consideración de inmutabilidade na que algunhas teorías a seguen instalando. Ese fundamento social da xustiza vale tamén para os dereitos e deberes, podendo constatar como ao longo da historia foron emerxendo uns e extinguíndose outros.
E que papel xoga a política nese novo paradigma? Vémolo no próximo artigo.
OS MELLORES ESTABLECEMENTOS
Outros artigos de Avelino Muleiro:
Avelino Muleiro: “Schengen, ese pobo pequeno coa porta máis grande de Europa”
Avelino Muleiro: “Os sucos do tempo”
Avelino Muleiro: “En defensa da dignidade docente”
Avelino Muleiro: “Benvido, Daniel, a este lado da vida”
Avelino Muleiro: “As trampas da dialéctica”
Avelino Muleiro: “Liexa, a Cidade Ardente no corazón de Europa”
Avelino Muleiro: “Que é a verdade? Un diálogo eterno fronte ao poder”
Avelino Muleiro: “O antidarwinismo do movemento therian”
Avelino Muleiro: “A coreografía da lonxevidade: a nova linguaxe das nosas cidades”
Avelino Muleiro: “Jesús Mosterín, o filósofo da verdade”
Avelino Muleiro: “A guerra nas mesas de Kant e Maquiavelo”
Avelino Muleiro: “Jürgen Habermas, o filósofo da palabra”
Avelino Muleiro: “A posverdade e a ditadura do relato”
Avelino Muleiro: “Muros legais a adolescentes dixitais”
Avelino Muleiro: “O adeus a un xigante da palabra”
Avelino Muleiro: “O retorno dos Césares”
Avelino Muleiro: “O mito do saber científico e as súas trampas epistemolóxicas”
Avelino Muleiro: “Badaladas, uvas e …o eterno comezo”
Avelino Muleiro: “O milagre laico do Nadal e os seus paradoxos”
Avelino Muleiro: “Os mercadillos do Nadal en Luxemburgo e Bruxelas”
Avelino Muleiro: “A ponte invisible da confianza”
Avelino Muleiro: “O derradeiro suspiro entre as miñas mans “
Avelino Muleiro: ” Entre fenómenos e noúmenos: a realidade oculta tras a pantalla”
Avelino Muleiro: “Vivir no futuro”
Avelino Muleiro: “Así que pasen cinco anos”
Avelino Muleiro: “A guerra: Unha reflexión sobre o absurdo”
Avelino Muleiro: “A vida bébese a pequenos grolos”
Avelino Muleiro: “Nietzsche, o profeta ateo”
Avelino Muleiro: “O desarraigamento (II) “
Avelino Muleiro: “O desarraigamento (I) “
Avelino Muleiro: ” A vida, un xogo total”
Artigo: ” Avelino Muleiro: “Se a vida estivese programada” “
Avelino Muleiro:”Os novos Retablos das Marabillas”
Artigo: “Avelino Muleiro: ” Viaxando -no metaverso- con Charles Darwin pola Patagonia, (II)”. Darwin, os foguinos e o espectáculo da Natureza”
Artigo: “Avelino Muleiro: ” Viaxando -no metaverso- con Charles Darwin pola Patagonia, (I)”“
Artigo: “Avelino Muleiro: ” Maldita soidade (II). A soidade psicolóxica “
Artigo: “Avelino Muleiro: ” Maldita soidade (I). A soidade na filosofía “”
Artigo: “Avelino Muleiro: “Perdón, rancor e cicatrices””
Artigo: “Avelino Muleiro: “A mentira como ascensión do nihilismo””
Artigo: “Avelino Muleiro: “Mi Buenos Aires querido…””
Artigo: ” Avelino Muleiro: ” O erro categorial nas Ciencias Sociais (I) O fetichismo das ideas””
Artigo: “Avelino Muleiro: “Mundos acoplados””
Artigo: “Avelino Muleiro: “As profecías da actual situación de naufraxio posmoderno (II)””
Artigo: “Avelino Muleiro:”Náufragos posmodernos nunha sociedade ideoloxizada (I)””
Artigo: ” Avelino Muleiro:” Do xene egoísta ao algoritmo suicida””
Artigo:” Avelino Muleiro. A ética do discurso (II) A ética ao rescate”
Artigo:” Avelino Muleiro. A ética do discurso (I) A ética ao rescate”
Artigo: “Avelino Muleiro: ” Cultura e Viño “”
Artigo: ” Avelino Muleiro: “Poden ter dereitos os animais? (II)” “
Artigo: “Avelino Muleiro: “Poden ter dereitos os animais? (I)””
Artigo: “Avelino Muleiro: As pseudociencias e a medicina convencional”
Artigo: “Avelino Muleiro: A vileza dos novos deuses fatuos do Olimpo”
Artigo: “Rebelión sentimental do amor contra o control lóxico da razón (II)”
Artigo: “Rebelión emocional da amizade contra o control lóxico da razón (I) “
Artigo: “Sofismas e falacias, torpedos do discurso lóxico”
Artigo: ” Festa da filosofía no metaverso “
Artigo: “Tempos de frio moral”
Artigo: “Avelino Muleiro: Trascendencia do irrelevante (II)”
Artigo: “Avelino Muleiro: Trascendencia do irrelevante (I)”
Artigo: “Avelino Muleiro: O bico envelenado de Casandra”
Artigo: “Avelino Muleiro: A ocorrencia como contraargumento político”
Artigo: “Avelino Muleiro: Rebelión na caverna”
Artigo: “Avelino Muleiro:” A razón á caza e captura do azar e da causalidade””
Artigo: “Avelino Muleiro: “Derradeiros poemas de Manuel Vilanova”
Artigo: “A opinión de Avelino Muleiro: ” Vítimas baixo sospeita “”
Artigo: “A opinión de Avelino Muleiro: “Retablo de Nova York””
Artigo: ” Da imbecilidade á loucura pasando pola estupidez “
Artigo:” Filosofía delenda est “
Artigo: ” Fronteiras borrosas na realidade xeracional “
Artigo: ” Auf Widersehen, Viena. Dankeschön ”
Artigo: ” Encontros -imaxinarios-en Viena (III). Freud-2 “
Artigo: ” Encontros- imaxinarios- en Viena (II). Freud-1 “
Artigo: ” Avelino Muleiro : “Encontros –imaxinarios– en Viena (I)” “
Artigo: ” Festas do Nadal e a súa historia “
Artigo: ” O cerebro humano, esa caixa negra da nosa conduta “
Artigo: ” Mente, cerebro e conciencia (II) “
Artigo: ” Mente, cerebro e conciencia (I) “
Artigo: ” Pienso, luego Resisto “
Artigo: ” Da caverna platónica á nova Barataria “
Artigo: ” A linguaxe, instalada no idiolecto e na evolución social “
Artigo: ” Viaxe polas entrañas da hermenéutica “
Artigo: “A xustiza, entre o veo da ignorancia e a Intelixencia Artificial “
Artigo: ” Malos tratos e crueldade “
Artigo: ” Movementos feministas e ideoloxía de xénero “
Artigo: ” Dereitos humanos e dereitos dos animais “
Artigo: ” Violencia patolóxica “
Artigo: ” Posmodernidade e medios de comunicación “
Artigo: ” A ilusión da eterna xuventude e da inmortalidade: pode ser reversible o envellecemento? “
Artigo: ” Filosofía Médica (II): A historia da medicina e os seus retos actuais “
Artigo: ” Filosofía Médica (I) :Relación da medicina coa filosofía e coa ciencia “
Artigo: ” De quen son os fillos? “
Artigo : ” O Poder da Intelixencia Emocional “
Artigo : ” Devalo da Galicia interior “
Artigo : ” Filosofía Política: realismo e perversións políticas ( II ) “
Artigo : ” Filosofía Política: realismo e perversións políticas ( I ) “
Artigo : ” Negacionismo e represión social “
Artigo : ” Reclamos tóxicos “
Artigo : “ Ditame aberto ás ideoloxías (II) “
Artigo : ” Ditame aberto ás ideoloxías (I) ”
Artigo : “ Crise de Valores “
Artigo : ” A paz perpetua ”
Artigo : ” Científicos, expertos, médicos e filósofos “
Artigo : ” Regreso ao futuro “
Artigo : ” Parte de guerra ”
Artigo : ” Mario Bunge, embaixador do Carballiño ”
————————————————————————————————–
Curriculum de Avelino Muleiro García
-Licenciado en Filosofía pola Universidad dee Barcelona.
-Catedrático de Filosofía do Instituto Alexandre Bóveda (Vigo).
-Director durante seis cursos académicos do IB. Alexandre Bóveda.
-Profesor do Instituto Ausias March (Barcelona) no curso académico 1968-69.
-Profesor de Filosofía da Universidade de Santiago de Compostela nos cursos 1970-71 e 1971-72.
-Subdirector Xeral de Bacharelato da Consellería de Educación da Xunta de Galicia (1986 e 1987).
-Fundador e presidente do partido político Nacionalistas de Galicia (NG).
-Co-fundador e actual presidente do Grupo Aletheia de Filosofía.
-Fundador e actual Director do Instituto de Estudios Carballiñeses.
-Director da revista Ágora do Orcellón.
-Presidente da asociación Álvaro das Casas.
-Vocal da asociación Amigos da Universidad de Vigo.
-Membro do consello de redacción do boletín Tres Campus (Amigos da Universidade de Vigo).
-Membro cofundador da Táboa da historia de Galicia.
Obras
Colaborador semanal de Diario16 (desde finales dos ochenta e comenzos dos noventa).
-Colaborador semanal de Atlántico Diario, durante cinco anos, co logotipo El Surco (en castellano) e Xermolo (en galego).
-Publicou traballos da súa especialidade (Nietzsche, Wittgenstein, Lóxica…) en libros e revistas filosóficas.
-Colaborador en libros e revistas culturales (Festa da palabra, Encontros coa tradición. Conversas no Ribeiro, Tres Campus, Verbas aos mozos galegos, de Álvaro das Casas -en edición facsímile-, O Manifesto UCRA, de Álvaro das Casas –edición facsímile-, etc).
-Prologuista de varios libros (Nomes do Ribeiro -de Frutos Fernández-, Os nomes beiramariños –de Gerardo Sacau–, Mar adiante, as Xeiras dos Ultreias, etc).
-Coordinador do libro Homenaxe a Neira Vilas e a Balbino, o neno labrego.
